Ada soalan yang memberi pemerhatian dan meminta proses di sebaliknya. Cari corak dalam pemerhatian dahulu, kemudian namakan proses yang akan menghasilkan corak itu.
Pelajaran ini sebahagian daripada geografi fizikal. Ia membalikkan rantai dalam menerangkan proses pembentukan bentuk muka bumi.
Apakah proses di sebalik setiap pemerhatian?
| Pemerhatian | Proses yang paling sesuai |
|---|---|
| Batu kelikir lebih kecil dan bulat ke hilir | Atrisi semasa pengangkutan |
| Permukaan batuan retak dengan serpihan kecil di dasarnya | Luluhawa fizikal |
| Tebing luar curam, tebing dalam berpasir pada satu selekoh | Hakisan di luar, pemendapan di dalam |
| Timbunan tanah dan batu di kaki cerun | Pergerakan jisim |
| Jalur pasir memanjang ke dalam teluk | Pemendapan daripada hanyutan pantai |
Contoh dikerjakan: tinjauan sungai asli
Tinjauan asli mengukur paksi terpanjang batu kelikir di empat stesen sepanjang satu sungai, dari hulu ke hilir. Saiz pada empat stesen itu ialah 22 cm, 13 cm, 7 cm dan 4 cm. Batu kelikir di hulu bersudut, manakala yang di hilir bulat.
Cari corak. Saiz menyusut daripada 22 cm kepada 4 cm, iaitu susutan 22 − 4 = 18 cm. Bentuknya juga berubah daripada bersudut kepada bulat.
Namakan proses. Batu kelikir haus apabila berlanggar sesama sendiri dan dengan dasar sungai semasa diangkut. Proses ini dipanggil atrisi, yang mengecilkan saiz dan membulatkan sudut.
Tulis pautannya. “Saiz batu kelikir menyusut secara berterusan ke hilir dan batu menjadi bulat, yang mencadangkan atrisi semasa batu diangkut sepanjang sungai.”
Kesilapan: menamakan proses tanpa pemerhatian
Kesilapan biasa ialah menulis “atrisi menghausi batu kelikir” tanpa merujuk tinjauan itu. Ayat itu betul, tetapi boleh ditulis tanpa melihat data sama sekali.
| Jawapan | Masalah |
|---|---|
| “Atrisi mengecilkan batu kelikir” | Tiada angka daripada tinjauan |
| “Sungai kurang tenaga di hilir, jadi batu lebih kecil” | Proses lain yang tidak disokong data |
| “Saiz menyusut daripada 22 cm kepada 4 cm dan batu bulat, mencadangkan atrisi” | Memetik bukti dan menamakan proses |
Kesilapan kedua ialah membuat dakwaan yang terlalu kuat. Empat titik dalam satu hari menyokong satu corak, bukan satu bukti muktamad.
Semak sendiri
Sebuah teluk asli mempunyai jalur pasir yang bertambah panjang dari hujung tanjung ke arah mulut teluk. Ombak tiba pada sudut serong ke pantai, dan pasir di sebelah tanjung semakin nipis. Namakan proses yang paling sesuai dan kaitkan dengan dua pemerhatian.
Jawapan
Proses yang sesuai ialah hanyutan pantai, diikuti pemendapan.
Ombak yang tiba serong membawa pasir ke atas pantai, dan aliran balik menurunkannya lurus ke bawah, jadi pasir bergerak sepanjang pantai. Pasir yang semakin nipis di tanjung menunjukkan sumbernya, dan jalur yang memanjang ke arah mulut teluk menunjukkan tempat pasir dimendapkan apabila air menjadi lebih tenang.
Langkah seterusnya
Uji penaakulan anda dengan set latihan geografi fizikal. Untuk melatih cara membaca data, lihat juga mentafsir graf cuaca dan iklim.
Jika anda mahu guru memberi set pemerhatian baharu untuk dikerjakan, lihat tuisyen Geografi dalam talian satu-lawan-satu.