Korelasi bermakna dua perkara bergerak bersama dalam set data. Sebab yang terbukti memerlukan lebih: bukti yang menyingkirkan penerangan lain. Pelajaran ini menunjukkan cara membezakan kedua-duanya dan menulis jawapan yang sesuai.
Pelajaran ini sebahagian daripada aktiviti ekonomi dan bukti alam sekitar. Pelajaran mengaitkan aktiviti dengan perubahan yang diperhatikan secara berhati-hati menyambungnya.
Bagaimana saya tahu corak itu belum menjadi sebab?
Tanya sama ada sesuatu yang lain boleh menghasilkan corak yang sama. Jika ya, dan data tidak dapat menyingkirkannya, anda hanya ada korelasi.
Ujian kedua: adakah corak yang sama masih muncul jika punca yang disyaki tidak berbuat apa-apa? Bacaan satu hari jarang menjawab soalan itu.
Contoh dikerjakan: anak sungai dan kuari
Ini contoh asli dan bukan data sebenar. Sebuah kelas diberi bacaan kejernihan air anak sungai. Kejernihan diukur sebagai kedalaman dalam cm pada saat cakera penanda hilang daripada pandangan, maka nombor yang lebih besar bermakna air lebih jernih.
| Tapak | Jarak di hilir saluran keluar kuari | Kejernihan (cm) |
|---|---|---|
| A | 50 m | 10 |
| B | 200 m | 16 |
| C | 400 m | 22 |
| D | 800 m | 34 |
| E | 1 200 m | 40 |
| F | 1 600 m | 46 |
Coraknya jelas. Kejernihan meningkat apabila jarak daripada kuari bertambah. Min tiga tapak terdekat ialah (10 + 16 + 22) ÷ 3 = 16, dan min tiga tapak terjauh ialah (34 + 40 + 46) ÷ 3 = 40, iaitu beza 24 cm.
Nota menambah satu fakta lagi: cerun gondol di sebelah tapak A hingga C dibersihkan untuk pembinaan bulan lalu. Tanah longgar dari cerun itu juga boleh mengeruhkan air di tiga tapak yang sama. Data tidak dapat memisahkan kuari daripada cerun itu.
Kesilapan yang menghilangkan markah
Kesilapan lazim ialah menulis “Kuari mengurangkan kejernihan air sebanyak 24 cm”. Angkanya betul, tetapi kata kerjanya mendakwa sebab yang belum ditunjukkan jadual.
| Peringkat | Perkataan | Adakah data membenarkannya? |
|---|---|---|
| Corak | Min kejernihan 24 cm lebih rendah di tiga tapak terdekat | Ya |
| Kaitan | Kejernihan rendah berkaitan dengan jarak yang dekat dengan kuari | Ya |
| Sebab | Kuari mengurangkan kejernihan | Tidak, cerun yang dibersihkan ialah saingan |
Gunakan peringkat tertinggi yang dicapai bukti, dan berhenti di situ.
Bukti apa yang mengubah kaitan menjadi sebab?
Namakan jurang bukti dengan tepat, misalnya bacaan yang tiada, dan jangan menulis “lebih banyak data” sahaja. Pilihan yang baik untuk anak sungai ini:
- Satu bacaan di hulu saluran keluar kuari, yang tidak dicapai kuari.
- Bacaan sebelum cerun dibersihkan, untuk dibandingkan dengan sekarang.
- Bacaan pada lebih daripada satu hari, termasuk selepas hujan lebat.
- Satu proses: mendapan yang dibawa dari kolam pengenapan di saluran keluar.
Jawapan penuh mungkin berbunyi: “Kejernihan meningkat daripada 10 cm pada 50 m kepada 46 cm pada 1 600 m, maka kejernihan rendah berkaitan dengan jarak dekat dengan kuari. Cerun yang dibersihkan di sebelah tapak A hingga C ialah sumber kedua yang mungkin, maka bacaan di hulu saluran keluar diperlukan sebelum kuari boleh dinamakan sebagai punca.”
Berlatih menyusun penerangan saingan dengan makmal bukti grafik dan perbandingan adil (Bahasa Inggeris).
Semak sendiri
Lima kampung nelayan rekaan dibandingkan. Kampung yang paling banyak bot nelayan mempunyai paling banyak plastik di pantainya, dan kedudukan itu sepadan di semua lima kampung. Seorang pelajar menulis: “Lebih banyak bot menyebabkan lebih banyak plastik.” Tulis semula ayat itu supaya disokong data, dan namakan satu bukti tambahan.
Jawapan
Ayat yang disokong: “Kampung yang mempunyai lebih banyak bot nelayan juga mempunyai lebih banyak plastik di pantai, maka kedua-duanya berkaitan.” Data tidak menunjukkan bahawa bot ialah sumbernya.
Penerangan saingan termasuk saiz kampung, sampah yang dihanyutkan pasang surut, dan bilangan pelawat. Satu bukti tambahan: jenis plastik yang ditemui, misalnya serpihan pukat dan tali yang menunjuk kepada bot, berbanding pembungkus makanan yang menunjuk kepada pelawat.
Apa yang patut dipelajari seterusnya
Teruskan dengan mengaitkan aktiviti dengan perubahan yang diperhatikan secara berhati-hati, kemudian tulis kesimpulan penuh dalam menulis kesimpulan geografi yang seimbang.
Jika anda mahu guru menyemak setakat mana ayat anda mendakwa sebab, lihat tuisyen Geografi dalam talian satu-lawan-satu.