Gunakan ujian dua soalan. Pertama, adakah bahan berpindah? Kedua, apa yang memindahkannya? Jawapan kepada kedua-dua soalan ini menentukan senario itu luluhawa, hakisan atau pergerakan jisim.
Pelajaran ini sebahagian daripada luluhawa dan pergerakan jisim. Pelajaran berikutnya, menerangkan luluhawa fizikal dan kimia dalam keadaan tertentu, mendalami proses yang pertama.
Apakah maksud setiap proses?
| Proses | Adakah bahan berpindah? | Apa yang memindahkannya? |
|---|---|---|
| Luluhawa | Tidak, batuan pecah di tempatnya | Tiada: cuaca dan bahan kimia bertindak ke atas batuan |
| Hakisan | Ya | Air, angin, ais atau ombak |
| Pergerakan jisim | Ya, menuruni cerun | Graviti, dibantu air dalam cerun |
Contoh kerja: empat senario
Senario 1. Sebongkah granit di puncak bukit mempunyai jaringan retakan, dan serpihan batu bertaburan di sekelilingnya. Tiada apa-apa yang bergerak jauh. Ini luluhawa, kerana batuan pecah di tempatnya.
Senario 2. Sebatang sungai yang banjir membawa kerikil ke hilir dan mengikis tebingnya. Bahan berpindah dan agennya ialah air. Ini hakisan.
Senario 3. Selepas hujan lebat berhari-hari, sebahagian bukit curam yang gondol menggelongsor ke atas jalan di bawahnya. Graviti menggerakkan tanah, dan hujan menjadikannya berat. Ini pergerakan jisim.
Senario 4. Akar pokok menolak masuk ke dalam retakan batu dan melebarkannya. Batuan pecah di tempatnya, jadi ini luluhawa, lebih khusus luluhawa biologi.
Bagaimanakah menulis jawapannya?
Nyatakan proses, petik petunjuk, kemudian beri sebab. Untuk senario 3: “Ini pergerakan jisim kerana tanah bergerak menuruni cerun akibat graviti, dan hujan menambah berat dengan menjadikan cerun tepu.”
Setiap jawapan cukup satu ayat, dan petunjuknya ialah frasa daripada senario.
Apakah kesilapan yang menghilangkan markah?
Kesilapan pertama ialah memilih hakisan untuk apa-apa yang kelihatan merosakkan. Tanah runtuh nampak dahsyat, lalu pelajar menulis hakisan. Soalan yang perlu ditanya ialah sama ada pergerakan itu dilakukan oleh agen pembawa seperti sungai atau ombak.
Kesilapan kedua ialah menamakan retakan pada batu sebagai “hakisan”. Tiada bahan yang dibawa pergi, jadi ia luluhawa.
Semak sendiri
Kelaskan senario ini dan berikan petunjuk penentu: “Ombak mengangkat kelikir lalu menghempasnya ke tebing, sehingga permukaan batuan haus.”
Jawapan
Ia hakisan, lebih khusus lelasan. Petunjuk penentunya ialah ombak membawa kelikir dan menggunakannya untuk mengikis tebing, jadi agen yang bergerak memindahkan bahan.
Apa yang perlu dipelajari seterusnya
Teruskan ke menerangkan luluhawa fizikal dan kimia dalam keadaan tertentu, kemudian semak kemahiran mengesan petunjuk dalam meja semakan tuntutan, bukti dan penerangan (Bahasa Inggeris).
Jika anda mahu berlatih dengan senario baharu bersama guru, tuisyen Geografi dalam talian satu lawan satu boleh membantu.