Pilih graf dengan melihat data dahulu: kategori, perubahan mengikut masa, bahagian daripada satu keseluruhan atau dua ukuran. Jenis data menentukan jenis graf.
Pelajaran ini sebahagian daripada kemahiran peta dan graf. Untuk graf dalam penyiasatan, lihat mempersembahkan data dengan jelas.
Graf mana sesuai dengan data yang mana?
| Jenis data | Graf | Sebab |
|---|---|---|
| Tempat atau kumpulan yang berasingan | Graf bar | Setiap bar ialah satu kategori |
| Satu nilai berubah mengikut masa | Graf garis | Titik bersambung menunjukkan arah aliran |
| Bahagian satu keseluruhan, jumlah 100% | Carta pai | Keping menunjukkan sumbangan |
| Dua ukuran bagi setiap tempat | Graf serakan | Titik menunjukkan sama ada keduanya bergerak bersama |
Tanya dua soalan. Adakah datanya satu set atau dua? Adakah paksi mendatar ialah kategori atau urutan masa?
Contoh dikerjakan: guna tanah sebuah daerah
Ini contoh asli. Tanah sebuah daerah digunakan seperti berikut: hutan 50%, tanah pertanian 30% dan perumahan 20%.
Data ini ialah bahagian daripada satu keseluruhan, maka carta pai sesuai. Bulatan penuh ialah 360°, jadi setiap sudut ialah peratusan didarab dengan 360°.
- Hutan: 50% × 360° = 180°.
- Tanah pertanian: 30% × 360° = 108°.
- Perumahan: 20% × 360° = 72°.
Semak jumlahnya: 180° + 108° + 72° = 360°. Labelkan setiap keping dengan kategori dan peratusannya, dan beri tajuk seperti “Guna tanah di daerah”.
Ayat yang boleh menyertainya: “Separuh daripada daerah itu ialah hutan, iaitu 20 mata peratusan lebih banyak daripada tanah pertanian dan 30 mata peratusan lebih banyak daripada perumahan.”
Kesilapan: graf yang salah untuk data itu
Seorang pelajar melukis graf garis untuk hujan tiga bandar dalam satu bulan. Garis itu menyambung Bandar A ke Bandar B, padahal tiada apa-apa di antara dua bandar.
| Data | Pilihan salah | Pilihan lebih baik | Sebab |
|---|---|---|---|
| Hujan di tiga bandar, satu bulan | Graf garis | Graf bar | Bandar ialah kategori, bukan urutan |
| Suhu setiap jam di satu tempat | Graf bar | Graf garis | Nilai berubah mengikut masa |
| Bahagian guna tanah berjumlah 100% | Graf garis | Carta pai | Data ialah bahagian daripada keseluruhan |
Kesilapan kedua ialah carta pai dengan sepuluh keping kecil yang tidak boleh dibandingkan. Graf bar lebih sesuai untuk keadaan itu.
Semak sendiri
Graf manakah sesuai untuk setiap set data: (a) hujan bulanan di satu bandar sepanjang 12 bulan, (b) bahagian tenaga daripada lima sumber yang berjumlah 100%, (c) hujan dan luahan sungai bagi 8 bandar?
Jawapan
(a) Graf bar atau graf garis. Hujan mengikut bulan ialah urutan masa, maka graf garis menunjukkan arah aliran, dan graf bar juga lazim untuk jumlah bulanan.
(b) Carta pai, kerana lima bahagian itu membentuk satu keseluruhan. Graf bar boleh digunakan jika keping terlalu kecil untuk dibandingkan.
(c) Graf serakan, dengan hujan pada satu paksi dan luahan pada paksi lain, satu titik bagi setiap bandar.
Apa yang perlu dipelajari seterusnya?
Seterusnya, lihat bagaimana dua peta boleh mengelirukan dalam membandingkan peta tanpa mengelirukan korelasi dengan sebab. Kemudian cuba latihan kemahiran peta dan graf.
Makmal bukti graf dan perbandingan adil (Bahasa Inggeris) membantu anda menguji pilihan anda. Jika mahu guru menyemaknya bersama anda, lihat tuisyen Geografi dalam talian satu-lawan-satu.