Unsur mengandungi satu jenis atom sahaja. Sebatian mengandungi dua atau lebih jenis atom yang bergabung secara kimia dalam nisbah tetap. Campuran ialah bahan yang hanya bercampur secara fizik.
Pelajaran ini sebahagian daripada unsur dan bahan dalam SPM Sains dan menggunakan kemahiran membaca atom daripada membaca maklumat struktur atom.
Bagaimana mengelaskan bahan dengan tiga soalan?
Tanya mengikut urutan dan berhenti apabila jawapannya ya.
- Adakah ia terdiri daripada satu jenis atom sahaja? Jika ya, ia unsur.
- Adakah dua atau lebih jenis atom bergabung secara kimia dalam nisbah tetap? Jika ya, ia sebatian.
- Adakah dua atau lebih bahan sekadar bercampur, tanpa nisbah tetap? Jika ya, ia campuran.
Contoh penyelesaian: besi dan sulfur
Sebuah kelas rekaan mempunyai 7 g serbuk besi dan 4 g serbuk sulfur. Mula-mula keduanya dikacau bersama. Kemudian campuran yang sama dipanaskan dengan kuat sehingga bertindak balas.
Selepas dikacau. Magnet menarik besi keluar, dan sulfur tertinggal. Setiap bahan mengekalkan sifatnya sendiri, dan kuantitinya boleh dalam sebarang nisbah. Ini ialah campuran.
Selepas dipanaskan. Hasilnya ialah ferum(II) sulfida yang berwarna kelabu kehitaman. Magnet tidak lagi dapat mengasingkannya, kerana atom besi kini bergabung secara kimia dengan atom sulfur dalam nisbah tetap. Ini ialah sebatian, dengan sifat yang berbeza daripada kedua-dua bahan asal.
Atom yang sama boleh memberi dua hasil yang sangat berbeza. Tiga kategori ini membezakannya.
Apa yang membezakan sebatian daripada campuran?
| Ciri | Sebatian | Campuran |
|---|---|---|
| Ikatan | Atom bergabung secara kimia | Tiada gabungan kimia |
| Nisbah | Tetap | Sebarang nisbah |
| Sifat | Berbeza daripada bahagiannya | Bahagian mengekalkan sifat sendiri |
| Pengasingan | Tindak balas kimia | Kaedah fizik |
Gunakan jadual ini sebagai senarai semak. Sebab yang dibina daripada dua baris lebih kuat daripada sebab yang mengulang takrifan.
Kesilapan yang menyebabkan kehilangan markah
Kesilapan biasa ialah menamakan sesuatu sebagai sebatian kerana ia kelihatan seragam. Seorang pelajar menulis, “Air garam ialah sebatian kerana ia nampak sama di seluruh larutan.”
| Dakwaan | Betul atau salah | Sebab |
|---|---|---|
| Nampak seragam maka sebatian | Salah | Rupa bukan ujiannya |
| Garam boleh diperoleh semula dengan penyejatan | Betul | Pengasingan fizik menunjukkan campuran |
| Garam dan air dalam sebarang nisbah | Betul | Tiada nisbah tetap |
Air garam ialah campuran. Mendidihkan air sehingga kering meninggalkan garam yang tidak berubah.
Semak diri anda
Kelaskan setiap satu sebagai unsur, sebatian atau campuran dengan sebab: (a) kuprum, (b) karbon dioksida, (c) air laut.
Jawapan
(a) Kuprum ialah unsur: ia hanya mengandungi atom kuprum.
(b) Karbon dioksida ialah sebatian: atom karbon dan oksigen bergabung secara kimia dalam nisbah tetap 1 : 2.
(c) Air laut ialah campuran: ia mengandungi air, garam dan bahan lain dalam nisbah yang tidak tetap, dan air boleh diperoleh semula dengan penyulingan.
Apa yang dipelajari seterusnya?
Teruskan dengan menerangkan isotop dan kegunaannya, kemudian kembali ke mengelas bahan mengikut sifat untuk menggunakan penaakulan yang sama pada jadual.
Jika anda mahu guru menguji pengelasan anda dengan contoh baharu, lihat tuisyen Sains dalam talian satu-lawan-satu.