Isotop ialah atom bagi unsur yang sama dengan bilangan neutron yang berbeza. Nombor proton tidak berubah, maka unsur itu kekal sama, tetapi jisim atom berubah.
Pelajaran ini sebahagian daripada unsur dan bahan dalam SPM Sains. Ia bersambung daripada membaca maklumat struktur atom.
Apa yang kekal sama dan apa yang berubah?
Nombor proton menentukan unsur, maka semua isotop bagi satu unsur berkongsi nombor itu. Nombor neutron berbeza, jadi nombor nukleon pun berbeza.
Dalam atom neutral, bilangan elektron sama dengan bilangan proton. Itulah sebabnya isotop berkongsi tingkah laku kimia.
Contoh penyelesaian: dua isotop klorin
Klorin mempunyai dua isotop yang lazim, ditulis ³⁵₁₇Cl dan ³⁷₁₇Cl. Bandingkan keduanya.
| Zarah | ³⁵₁₇Cl | ³⁷₁₇Cl |
|---|---|---|
| Proton | 17 | 17 |
| Neutron | 35 − 17 = 18 | 37 − 17 = 20 |
| Elektron | 17 | 17 |
| Susunan elektron | 2.8.7 | 2.8.7 |
Mengapa keduanya bertindak balas dengan cara sama? Kedua-duanya mempunyai 7 elektron terluar yang sama, maka setiap satu menerima satu elektron untuk membentuk Cl⁻ dengan cara yang sama.
Mengapa satu lebih berat? Ia mempunyai 2 neutron tambahan, dan setiap neutron berjisim hampir sama dengan satu proton.
Apakah kegunaan isotop dalam soalan SPM?
Soalan meminta anda memadankan satu kegunaan dengan sifat yang menyokongnya. Sifat itu ialah isotop radioaktif memancarkan sinaran yang boleh dikesan oleh alat.
| Kegunaan | Sifat yang menjadikannya berfungsi |
|---|---|
| Menjejak aliran dalam paip industri | Sinaran boleh dikesan dari luar paip |
| Menentukan umur objek kayu purba | Isotop radioaktif berubah pada kadar yang stabil |
| Mensterilkan peralatan perubatan | Sinaran boleh merosakkan mikroorganisma |
Tulis kegunaan sebagai penerangan. Soalan tidak meminta cara mengendalikan bahan radioaktif, dan pelajar tidak boleh mencubanya sendiri.
Kesilapan yang menyebabkan kehilangan markah
Kesilapan biasa ialah menyatakan isotop sebagai “unsur berbeza” kerana jisimnya berbeza. Nombor proton yang menentukan unsur, dan nombor itu sama bagi isotop.
| Pernyataan | Dapat markah? | Sebab |
|---|---|---|
| Isotop mempunyai bilangan proton yang berbeza | Tidak | Nombor proton menentukan unsur |
| Isotop mempunyai bilangan neutron yang berbeza | Ya | Perbezaan yang betul |
| Isotop bertindak balas secara berbeza | Tidak | Elektron sama, kimia sama |
Semak diri anda
Karbon mempunyai isotop ¹²₆C dan ¹⁴₆C. Nyatakan bilangan neutron bagi setiap satu dan terangkan mengapa kedua-duanya karbon.
Jawapan
¹²₆C mempunyai 12 − 6 = 6 neutron. ¹⁴₆C mempunyai 14 − 6 = 8 neutron.
Kedua-duanya karbon kerana nombor proton sama, iaitu 6. Nombor proton menentukan unsur, dan hanya nombor neutron yang berbeza.
Apa yang dipelajari seterusnya?
Teruskan dengan mengelas bahan mengikut sifat, kemudian uji seluruh topik dalam set latihan unsur dan bahan.
Jika anda mahu guru menyemak ayat jawapan isotop bersama anda, lihat tuisyen Sains dalam talian satu-lawan-satu.