Untuk melengkapkan rajah pewarisan, tulis genotip induk, pecahkan kepada gamet, kacukkan gamet dalam petak Punnett, kemudian baca genotip, fenotip dan nisbah. Kesilapan paling kerap berlaku pada langkah gamet.
Pelajaran ini memakai bahasa daripada membezakan gen, kromosom dan DNA. Anda boleh mencuba kacukan sendiri dengan penjelajah kacukan pewarisan mudah (Bahasa Inggeris).
Contoh berlatih 1: Rr × Rr
Sebuah tumbuhan rekaan mempunyai bunga merah atau bunga putih. Alel R (merah) dominan dan alel r (putih) resesif. Dua tumbuhan merah, kedua-duanya Rr, dikacukkan.
Langkah 1: genotip induk. Induk 1 ialah Rr, induk 2 ialah Rr.
Langkah 2: gamet. Setiap induk menghasilkan gamet R atau r, satu alel bagi setiap gamet.
Langkah 3: petak Punnett.
| R | r | |
|---|---|---|
| R | RR | Rr |
| r | Rr | rr |
Langkah 4: baca hasil. Genotip: 1 RR : 2 Rr : 1 rr. Fenotip: 3 merah (RR dan dua Rr) : 1 putih (rr).
Kebarangkalian satu anak berbunga putih ialah 1 daripada 4, iaitu 25%.
Contoh berlatih 2: Rr × rr
Sekarang satu tumbuhan Rr dikacukkan dengan satu tumbuhan berbunga putih, rr. Kacukan ini menguji genotip induk merah.
Gamet induk Rr ialah R dan r. Gamet induk rr hanya r, dan kedua-dua gamet itu sama.
| r | r | |
|---|---|---|
| R | Rr | Rr |
| r | rr | rr |
Genotip: 2 Rr : 2 rr, iaitu 1 Rr : 1 rr. Fenotip: 1 merah : 1 putih, dan kebarangkalian anak berbunga putih ialah 2 daripada 4, iaitu 50%.
Kesilapan yang menghilangkan markah
Kesilapan pertama ialah menulis gamet dengan dua alel, seperti “Rr” dan “rr” pada baris gamet. Gamet hanya membawa satu alel, jadi yang betul ialah R dan r.
Kesilapan kedua ialah menulis nisbah 3:1 sebagai “3 merah dan 1 putih” untuk satu set empat anak tertentu. Nisbah menerangkan kebarangkalian, bukan hasil yang pasti. Tulis “kebarangkalian anak berbunga putih ialah 25%”.
Kesilapan ketiga ialah mencampurkan genotip dengan fenotip. Dalam contoh 1, genotip dan fenotip mempunyai nisbah yang berbeza, iaitu 1:2:1 dan 3:1. Tulis setiap satu dengan labelnya.
Bagaimana memeriksa rajah anda?
Bilangan petak mesti bersamaan dengan gamet induk pertama didarab gamet induk kedua. Dalam contoh 1 itu 2 × 2 = 4. Jumlah nisbah mesti sama dengan bilangan petak: 1 + 2 + 1 = 4.
Jika jumlah nisbah tidak sama dengan bilangan petak, satu petak telah tertinggal atau dikira dua kali.
Semak sendiri
Dalam tumbuhan rekaan lain, alel T (tinggi) dominan dan alel t (rendah) resesif. Tumbuhan Tt dikacukkan dengan tumbuhan Tt. Tulis nisbah genotip, nisbah fenotip dan kebarangkalian anak rendah.
Jawapan
Gamet setiap induk: T atau t. Petak: TT, Tt, Tt, tt.
Nisbah genotip: 1 TT : 2 Tt : 1 tt. Nisbah fenotip: 3 tinggi : 1 rendah.
Kebarangkalian anak rendah (tt) = 1 ÷ 4 = 25%.
Apa yang dipelajari seterusnya
Teruskan dengan menerangkan variasi dengan contoh, kemudian uji kemahiran anda dalam latihan genetik.
Catat langkah yang tersilap dalam log kesilapan dan semakan ralat kertas. Jika anda mahu seorang guru menyemak rajah anda bersama-sama, lihat tuisyen Sains dalam talian secara satu lawan satu.