Bahasa fakta menyatakan apa yang berlaku, manakala bahasa menilai menghukum apa yang berlaku itu. Jawapan SPM memerlukan kedua-duanya, tetapi setiap pertimbangan mesti berdiri di sebelah fakta yang menyokongnya.
Pelajaran ini menyambung menjelaskan penyertaan dengan contoh bersumber. Setelah menemui contoh, anda menghuraikannya tanpa membiarkan pendapat mengambil alih.
Bagaimana mengenal perkataan menilai?
Cari perkataan yang menyatakan baik, buruk atau besar tanpa menyebut sebabnya: berjaya, gagal, kuat, lemah, hebat, penting, tidak adil.
Semuanya boleh kekal dalam jawapan, tetapi hanya jika sebab berada di sebelahnya. “Perjanjian itu berjaya” ialah pendapat. “Perjanjian itu berjaya kerana laporan menunjukkan paras sisa dalam sungai menurun” menambah fakta.
Contoh dikerjakan: petikan latihan
Petikan latihan ini ditulis untuk mencampurkan bahasa menilai dengan satu fakta sebenar tentang Malaysia. Ia bukan petikan daripada sesuatu dokumen rasmi.
“Peranan Malaysia dalam diplomasi serantau sangat hebat. Kerajaan Malaysia melakukan kerja yang cemerlang. Deklarasi Zon Aman, Bebas dan Berkecuali (ZOPFAN) dimeterai di Kuala Lumpur pada 1971.”
Soalan: Tulis semula petikan itu supaya setiap dakwaan disokong.
- “Peranan yang hebat”: bahasa menilai, tiada bukti. Gantikan dengan tindakan bernama.
- “Kerja yang cemerlang”: bahasa menilai, tiada bukti. Tangguhkan sehingga anda melampirkan hasilnya.
- “ZOPFAN dimeterai di Kuala Lumpur pada 1971”: inilah fakta yang menyokong pertimbangan 1.
Tulis semula: “Deklarasi ZOPFAN dimeterai di Kuala Lumpur pada 1971, yang menunjukkan bahawa Malaysia aktif menggalakkan keamanan serantau.”
Perkataan “aktif” ialah pertimbangan, dan fakta itu menyokongnya. Perkataan “menunjukkan” jujur, kerana satu peristiwa tidak membuktikan seluruh dasar luar Malaysia.
Apakah kesilapan yang menyebabkan markah hilang?
Kesilapan lazim ialah rentetan pertimbangan tanpa fakta: “Ia sangat berjaya dan amat penting.” Pemeriksa tidak boleh memberi markah kepada pendapat.
| Ayat | Jenis | Tindakan |
|---|---|---|
| “Ia sangat berjaya” | Menilai sahaja | Tambah hasilnya |
| “ZOPFAN dimeterai di Kuala Lumpur pada 1971” | Fakta | Kekalkan |
| “Maka Malaysia aktif menggalakkan keamanan serantau” | Pertimbangan yang disokong | Kekalkan |
Pembetulannya ialah bertanya, “Apakah yang saya lihat sehingga saya berkata begini?” Tulis jawapan kepada soalan itu dahulu.
Apakah rutin untuk setiap ayat?
- Bulatkan perkataan yang menghukum.
- Cari fakta yang membuatkan anda memilih perkataan itu.
- Tulis fakta dahulu, kemudian pertimbangan dengan “maka” atau “yang menunjukkan”.
- Jika fakta tidak ditemui, buang ayat itu.
Jika anda mencatat perkataan menilai yang sentiasa anda pilih, log kesilapan dan semakan ralat kertas menunjukkan tabiat yang berulang.
Semak sendiri
Ayat latihan: “Peranan Malaysia dalam misi pengaman PBB ialah kejayaan yang amat besar.” Ringkasan sumber: “Persekutuan Tanah Melayu menghantar pasukan tentera ke Congo pada 1960 di bawah PBB 2.” Tulis semula dengan satu fakta dan satu pertimbangan yang disokong.
Jawapan
“Persekutuan Tanah Melayu menghantar pasukan tentera ke Congo pada 1960 di bawah PBB, yang menunjukkan bahawa negara itu menyertai usaha keamanan antarabangsa sejak awal selepas merdeka.”
Faktanya ialah penghantaran pasukan pada 1960. Pertimbangan “sejak awal selepas merdeka” lahir daripada tarikh itu, kerana kemerdekaan dicapai pada 1957.
Apa yang perlu dipelajari seterusnya?
Gabungkan kemahiran ini dalam menjawab soalan kaitan semasa dengan bukti yang disahkan. Untuk tabiat yang berkaitan dalam jawapan umum, baca menggunakan bukti dalam jawapan KBAT.
Jika anda mahu seorang guru menyemak pemilihan perkataan anda, lihat tuisyen Sejarah dalam talian satu lawan satu.