Setiap soalan penyiasatan mempunyai tiga bahagian: satu perkara yang anda ubah, satu perkara yang anda ukur, dan segala yang lain anda kekalkan sama. Perbandingan hanya adil apabila faktor yang diubah sahaja berbeza antara susunan radas.
Pelajaran ini sebahagian daripada keselamatan makmal dan penyiasatan. Ia sepadan dengan membaca ukuran dan melaporkan unit.
Bagaimana saya menamakan tiga jenis pemboleh ubah?
Gunakan tiga soalan mengikut turutan ini. Ia berfungsi pada mana-mana eksperimen, walau panjang mana pun penerangannya.
- Apakah yang sengaja diubah oleh penyelidik? Itulah pemboleh ubah dimanipulasikan.
- Apakah yang diukur atau diperhatikan untuk melihat kesannya? Itulah pemboleh ubah bergerak balas.
- Apakah yang mesti kekal sama supaya ujian adil? Itulah pemboleh ubah dimalarkan.
Tulis pemboleh ubah itu bersama unit atau huraiannya. “Suhu air (°C)” lebih baik daripada “suhu”.
Contoh kerja: gula melarut
Aina mahu mengetahui sama ada suhu air mempengaruhi kelajuan gula melarut. Dia mempunyai tiga bikar.
| Bikar | Air | Suhu | Gula | Kacauan |
|---|---|---|---|---|
| A | 100 cm³ | 30 °C | 5 g | 10 kali |
| B | 100 cm³ | 50 °C | 5 g | 10 kali |
| C | 200 cm³ | 70 °C | 5 g | 10 kali |
Dia merekod masa untuk semua gula hilang.
Pemboleh ubah dimanipulasikan: suhu air. Ia berbeza dalam setiap bikar dengan sengaja.
Pemboleh ubah bergerak balas: masa yang diambil untuk gula melarut, dalam saat.
Pemboleh ubah dimalarkan: jisim gula, bilangan kacauan dan isi padu air. Tetapi lihat bikar C. Ia mengandungi 200 cm³, bukan 100 cm³, jadi isi padu tidak dimalarkan.
Apa yang menjadikan perbandingan tidak adil?
Bikar C mengubah dua perkara serentak, suhu dan isi padu air. Jika C melarut perlahan, anda tidak dapat tahu sama ada air tambahan atau suhu lebih tinggi yang menyebabkannya.
Pembetulannya ialah menggunakan 100 cm³ air dalam ketiga-tiga bikar. Maka hanya suhu yang berbeza, dan sebarang perubahan masa dikaitkan dengan suhu sahaja.
Kesilapan yang menghilangkan markah
Pelajar kadangkala menulis pemboleh ubah bergerak balas sebagai “gula” atau “sebaik mana ia melarut”. Skema pemarkahan mahukan sesuatu yang boleh diukur, seperti “masa yang diambil untuk gula melarut”.
| Salah | Lebih baik |
|---|---|
| Bergerak balas: gula | Bergerak balas: masa yang diambil untuk gula melarut (s) |
| Dimalarkan: air | Dimalarkan: isi padu air (100 cm³) |
| Dimanipulasikan: panas dan sejuk | Dimanipulasikan: suhu air (°C) |
Ujian pantas untuk jawapan yang baik: bolehkah pelajar lain mengulang eksperimen anda menggunakan hanya apa yang anda tulis?
Petua untuk soalan berbentuk perenggan
Apabila eksperimen diterangkan dalam perenggan, garis bawah kata kerjanya. “Mengubah”, “menggunakan berbeza” dan “membandingkan” menuding kepada pemboleh ubah dimanipulasikan. “Mengukur”, “merekod” dan “mengira” menuding kepada pemboleh ubah bergerak balas.
Frasa seperti “setiap kali sama” atau “bersaiz sama” menandakan pemboleh ubah dimalarkan. Gunakan makmal bukti graf dan perbandingan adil (Bahasa Inggeris) untuk berlatih mengesannya pada data baharu.
Semak sendiri
Seorang pelajar menguji sama ada warna cahaya mempengaruhi tinggi anak benih kacang selepas 7 hari. Dia menggunakan cahaya merah, hijau dan biru. Setiap pasu mendapat 20 biji benih, tetapi pasu biru diletakkan di birai tingkap yang cerah. Namakan tiga jenis pemboleh ubah dan nyatakan apa yang tidak adil.
Jawapan
Pemboleh ubah dimanipulasikan: warna cahaya. Pemboleh ubah bergerak balas: tinggi anak benih selepas 7 hari (cm). Pemboleh ubah dimalarkan: bilangan biji benih, jumlah air, jenis tanah dan tempoh pencahayaan.
Tidak adil: pasu biru juga menerima cahaya matahari, jadi cahayanya bukan biru sahaja. Letakkan semua pasu dalam bilik gelap yang sama, hanya diterangi lampu berwarna, pada jarak yang sama.
Apa yang dipelajari seterusnya
Apabila anda boleh menamakan pemboleh ubah dengan mantap, teruskan ke menilai dakwaan sains daripada set data dan uji diri dengan set latihan keselamatan makmal dan penyiasatan.
Jika anda mahu guru menelusuri soalan penyiasatan anda sendiri, lihat tuisyen Sains dalam talian satu lawan satu.